قدرتمندترین گذرنامه های جهان: دروازه ای به سوی آزادی و فرصت های جهانی - پرسینا بلاگ

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

شاخص‌های جهانی برای سنجش اعتبار گذرنامه: هنلی در برابر آرتون کپیتال

دو مرجع اصلی و معتبر در جهان به صورت دوره‌ای، گذرنامه‌های کشورها را بر اساس میزان آزادی سفر رتبه‌بندی می‌کنند: شاخص گذرنامه هنلی (Henley Passport Index) و شاخص گذرنامه آرتون کپیتال (Arton Capital's Passport Index). اگرچه هدف هر دو شاخص یکسان است، اما تفاوت‌های کلیدی در روش‌شناسی، منابع داده و نحوه محاسبه امتیاز دارند که منجر به اختلاف در رتبه‌بندی نهایی می‌شود.

مقایسه روش‌شناسی و معیارهای اصلی

تفاوت کلیدی در محاسبه امتیاز: تعریف «سفر بدون ویزا»

مهم‌ترین تفاوت این دو شاخص که مستقیماً بر رتبه‌ها تأثیر می‌گذارد، در نحوه برخورد با انواع مختلف مجوزهای سفر است.

• در شاخص گذرنامه هنلی:

  • امتیاز 1 (سفر آزاد): به مقصدی تعلق می‌گیرد که بتوان بدون ویزا، با ویزای فرودگاهی (Visa on Arrival - VOA)، با مجوز بازدید (Visitor's Permit) یا با مجوز الکترونیکی سفر (ETA) به آن وارد شد. ETA یک مجوز ساده و عمدتاً خودکار است.
  • امتیاز 0 (نیاز به ویزا): اگر ورود به مقصد نیازمند ویزای از پیش صادر شده یا ویزای الکترونیکی (e-Visa) باشد، امتیازی تعلق نمی‌گیرد. هنلی معتقد است چون e-Visa نیازمند تأیید دولتی قبل از سفر است، نوعی ویزای پیشین محسوب می‌شود.

• در شاخص گذرنامه آرتون کپیتال:

  • امتیاز 1 (سفر آزاد): این شاخص علاوه بر سفر بدون ویزا و ویزای فرودگاهی، ویزای الکترونیکی (e-Visa) را نیز در «امتیاز تحرک» (Mobility Score) خود محاسبه می‌کند، به شرطی که فرآیند صدور آن سریع باشد (مثلاً کمتر از سه روز).

این اختلاف روش‌شناختی باعث می‌شود کشوری که توافق‌نامه‌های e-Visa زیادی دارد، در شاخص آرتون کپیتال رتبه بسیار بهتری نسبت به شاخص هنلی کسب کند.

صدرنشینان جدول اعتبار: قدرتمندترین گذرنامه‌های جهان در سال 2024 (بر اساس شاخص هنلی)

بر اساس آخرین گزارش‌های شاخص هنلی در سال 2024، شاهد یک رقابت تنگاتنگ و بی‌سابقه در صدر جدول هستیم.

رتبه اول: شش کشور در جایگاه نخست

برای اولین بار، شش کشور به طور مشترک در رتبه اول قدرتمندترین گذرنامه‌های جهان قرار گرفته‌اند. شهروندان کشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، سنگاپور و اسپانیا می‌توانند به 194 مقصد در سراسر جهان بدون نیاز به ویزای از پیش دریافت شده، سفر کنند. این موضوع نشان‌دهنده قدرت دیپلماتیک و روابط گسترده این کشورها با جامعه جهانی است.

سایر رتبه‌های برتر:

• رتبه دوم: کشورهای فنلاند، کره جنوبی و سوئد با دسترسی به 193 مقصد، در جایگاه دوم قرار دارند.
• رتبه سوم: اتریش، دانمارک، ایرلند و هلند با امکان سفر به 192 مقصد، مشترکاً در رتبه سوم ایستاده‌اند.
• رتبه چهارم: بلژیک، لوکزامبورگ، نروژ، پرتغال و بریتانیا با دسترسی به 191 مقصد.
• رتبه پنجم: یونان، مالت و سوئیس با امکان سفر به 190 مقصد.

رمزگشایی از قدرت: تحلیل ویژگی‌های مشترک کشورهای صدرنشین

قدرت گذرنامه‌های فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا، ژاپن و سنگاپور تصادفی نیست، بلکه نتیجه ترکیبی هوشمندانه از عوامل اقتصادی، دیپلماتیک و سیاسی-امنیتی است که اعتماد جهانی را به شهروندانشان جلب کرده است.

1. ثبات اقتصادی و حجم بالای تجارت

این شش کشور همگی در زمره اقتصادهای پیشرفته، باثبات و با حجم تجارت بالا قرار دارند. ثبات اقتصادی به کشورهای دیگر این اطمینان را می‌دهد که شهروندان این کشورها قصد ماندن غیرقانونی و تبدیل شدن به باری بر دوش سیستم اقتصادی و اجتماعی کشور میزبان را ندارند.

• آلمان و فرانسه به عنوان "موتور دوقلوی" اتحادیه اروپا، ستون‌های اقتصادی این بلوک محسوب می‌شوند. فرانسه در سال 2023 با بهبود تراز تجاری خود به میزان 63 میلیارد یورو، جایگاه خود را تثبیت کرد.
• ایتالیا با وجود چالش‌ها، در سال 2023 رشد اقتصادی 0.9 درصدی را تجربه کرد و بدهی عمومی خود را کاهش داد.
• اسپانیا با رشد اقتصادی 2.4 درصدی در سال 2023، فراتر از انتظارات ظاهر شد.
• ژاپن با وجود ثبت کسری تجاری، ارزش صادرات خود را در سال 2023 به بیش از 717 میلیارد دلار رساند.
• سنگاپور با دیپلماسی عمل‌گرایانه، به یک مرکز تجارت و سرمایه‌گذاری جهانی تبدیل شده است.

این قدرت اقتصادی، کشورها را به شرکای تجاری و توریستی مطلوب تبدیل می‌کند و سایر کشورها را برای لغو روادید ترغیب می‌نماید.

2. دیپلماسی فعال و عضویت در بلوک‌های قدرتمند

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های مشترک این کشورها، دیپلماسی فعال و عضویت در بلوک‌های قدرتمند است.

• عضویت در اتحادیه اروپا: چهار کشور اروپایی این گروه (فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا) اعضای کلیدی اتحادیه اروپا هستند. عضویت در این بلوک، قدرت چانه‌زنی بالایی در مذاکرات لغو روادید با کشورهای دیگر به آن‌ها می‌دهد. شهروندان این کشورها از تردد آزاد در منطقه شنگن نیز بهره‌مند هستند.
• روابط دیپلماتیک گسترده: این کشورها روابط دیپلماتیک مستحکمی با سراسر جهان دارند. برای مثال، اسپانیا روابط تاریخی و فرهنگی عمیقی با کشورهای آمریکای لاتین دارد و سنگاپور با 190 کشور عضو سازمان ملل روابط دیپلماتیک دارد. این شبکه گسترده، اعتماد متقابل را افزایش داده و فرآیند کسب توافق‌های لغو روادید را تسهیل می‌کند.

3. ثبات سیاسی و اعتبار امنیتی

ثبات سیاسی داخلی، حاکمیت قانون و همکاری‌های امنیتی بین‌المللی، از دیگر عوامل کلیدی هستند. کشورهایی که به عنوان مبدأ امن و با ریسک پایین از نظر مهاجرت غیرقانونی و تروریسم شناخته می‌شوند، شانس بیشتری برای دریافت امتیاز سفر بدون ویزا دارند.

• همکاری‌های امنیتی: این کشورها در همکاری‌های امنیتی بین‌المللی، مانند مبارزه با تروریسم و جرائم سازمان‌یافته، نقش فعالی دارند. برای مثال، ایتالیا و ژاپن همکاری‌های دفاعی خود را به سطح "متحدان بالفعل" رسانده‌اند.
• استراتژی‌های امنیت ملی: کشورهایی مانند سنگاپور و اسپانیا دارای استراتژی‌های جامع امنیت ملی هستند که بر پیشگیری و حفاظت در برابر تهدیدات تمرکز دارد.

این ثبات و اعتبار امنیتی، به سایر کشورها اطمینان می‌دهد که شهروندان این کشورها تهدیدی برای امنیت ملی آنها محسوب نمی‌شوند.

چرا قدرت گذرنامه اهمیت دارد؟ مزایای ملموس یک گذرنامه قدرتمند

ارزش یک گذرنامه تنها به تعداد مقاصد بدون ویزا محدود نمی‌شود، بلکه به فرصت‌های واقعی زندگی که ایجاد می‌کند نیز بستگی دارد.

• گسترش افق‌های شغلی و تجاری: برای صاحبان کسب‌وکار، گذرنامه قدرتمند یک ابزار استراتژیک است. تجار می‌توانند بدون فرآیندهای طولانی اخذ ویزا، به سرعت برای شرکت در جلسات و مذاکرات بین‌المللی سفر کنند.
• دسترسی به آموزش با کیفیت: یک گذرنامه قدرتمند مسیر دستیابی به آموزش عالی در دانشگاه‌های معتبر جهان را هموارتر می‌سازد. دانشجویان می‌توانند به راحتی برای شرکت در آزمون‌های ورودی و مصاحبه‌های حضوری به کشورهای دیگر سفر کنند.
• گردشگری بدون مرز و آزادی‌های فردی: ملموس‌ترین مزیت یک گذرنامه قدرتمند، آزادی سفر و گردشگری است. این آزادی عمل، سفر را از یک فرآیند پر استرس به یک تجربه لذت‌بخش تبدیل می‌کند.

روند تغییرات در یک دهه اخیر: صعودها و سقوط‌ها

• ستارگان صعود (امارات، اوکراین، چین): امارات متحده عربی با جهشی 44 پله‌ای از رتبه 55 در سال 2014 به 11 در سال 2024، ستاره دهه گذشته است. دیپلماسی فعال، توافقنامه لغو روادید با اتحادیه اروپا و ثبات اقتصادی از دلایل اصلی این صعود هستند.
• قربانیان سقوط (ونزوئلا، سوریه): ونزوئلا بیشترین سقوط را به دلیل بحران عمیق سیاسی و اقتصادی تجربه کرده است. جنگ داخلی نیز گذرنامه سوریه را به یکی از ضعیف‌ترین‌ها تبدیل کرده است.
• افول قدرت‌های سنتی (آمریکا و بریتانیا): گذرنامه آمریکا از رتبه اول در سال 2014 به رتبه هفتم در سال 2024 تنزل یافته که دلیل آن «عدم تقابل» در سیاست‌های ویزا است. گذرنامه بریتانیا نیز پس از برگزیت جایگاه خود را از دست داده است.

جایگاه گذرنامه ایران در رده‌بندی جهانی

متأسفانه، گذرنامه ایران در سال‌های اخیر همواره در رده‌های پایینی جدول اعتبار جهانی قرار داشته است. بر اساس گزارش‌های مختلف در سال 2024، گذرنامه ایران در رتبه‌هایی بین 93 تا 100 قرار گرفته و دارندگان آن می‌توانند به حدود 44 تا 45 کشور بدون نیاز به ویزای قبلی سفر کنند. این مقاصد عمدتاً شامل کشورهایی چون ترکیه، ارمنستان، گرجستان، مالزی، عمان، قطر، ونزوئلا و اکوادور می‌شوند.

ضعیف‌ترین گذرنامه‌های جهان و موانع پیش رو

در انتهای دیگر این طیف، کشورهایی قرار دارند که به دلیل بی‌ثباتی سیاسی، جنگ و روابط دیپلماتیک محدود، کمترین میزان آزادی سفر را برای شهروندان خود فراهم می‌کنند. در سال 2024، گذرنامه افغانستان با امکان سفر بدون ویزا تنها به 28 مقصد، در انتهای این فهرست قرار گرفته است. پس از آن، کشورهایی مانند سوریه (29 مقصد) و عراق (31 مقصد) قرار دارند.

موانع عملی و بوروکراتیک برای دارندگان گذرنامه‌های ضعیف

شهروندان این کشورها برای سفرهای ضروری با موانع طاقت‌فرسایی روبرو هستند:

• فرآیندهای پیچیده و طولانی ویزا: متقاضیان باید حجم عظیمی از مدارک برای اثبات تمکن مالی و قصد بازگشت به کشورشان ارائه دهند که فرآیند آن می‌تواند ماه‌ها یا سال‌ها طول بکشد.
• نبود نمایندگی دیپلماتیک: به دلیل مسائل امنیتی، بسیاری از سفارتخانه‌ها در این کشورها فعال نیستند و شهروندان مجبور به سفر به کشورهای همسایه برای ارائه درخواست ویزا می‌شوند.
• نرخ بالای رد درخواست: به دلیل پیش‌فرض "ریسک بالای ماندن غیرقانونی" یا "تهدیدات امنیتی"، نرخ رد درخواست ویزا برای اتباع این کشورها بسیار بالاست.
• محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها: تحریم‌های بین‌المللی علیه کشورهایی مانند سوریه، نقل و انتقالات مالی را مختل کرده و اثبات تمکن مالی را دشوار می‌سازد.
• فساد اداری: در کشورهایی مانند افغانستان، گزارش‌هایی مبنی بر پرداخت مبالغ هنگفت برای دریافت گذرنامه به دلیل فساد وجود دارد.

تأثیرات مستقیم بر زندگی شخصی و حرفه‌ای

این محدودیت‌ها تأثیرات ویرانگری بر زندگی افراد دارد:

• محرومیت از فرصت‌های تحصیلی و حرفه‌ای: دانشجویان و متخصصان از شرکت در کنفرانس‌ها و دوره‌های آموزشی بین‌المللی باز می‌مانند که منجر به انزوای علمی و حرفه‌ای می‌شود.
• عدم دسترسی به خدمات درمانی حیاتی: بیمارانی که نیاز به درمان تخصصی در خارج از کشور دارند، ممکن است به دلیل مشکلات ویزا، فرصت طلایی درمان را از دست بدهند.
• جدایی طولانی‌مدت خانواده‌ها: فرآیندهای پیچیده پیوستن به خانواده، باعث می‌شود اعضای خانواده سال‌ها از یکدیگر دور بمانند و آسیب‌های روحی عمیقی را متحمل شوند.
• انزوای اجتماعی و اقتصادی: این محدودیت‌ها شهروندان را از تعاملات فرهنگی، علمی و اقتصادی با جهان محروم کرده و به تشدید حس ناامیدی منجر می‌شود.

خلاصه

قدرت گذرنامه یک شاخص کلیدی از جایگاه بین‌المللی یک کشور و میزان آزادی شهروندان آن است. در سال 2024، بر اساس شاخص گذرنامه هنلی، کشورهای فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، سنگاپور و اسپانیا با دسترسی به 194 مقصد، به طور مشترک عنوان قدرتمندترین گذرنامه جهان را کسب کرده‌اند. این قدرت ریشه در عواملی چون ثبات اقتصادی و حجم بالای تجارت ، دیپلماسی فعال و عضویت در بلوک‌های قدرتمند مانند اتحادیه اروپا و ثبات سیاسی و اعتبار امنیتی دارد. این عوامل تصویری از شهروندانی کم‌ریسک ارائه می‌دهد که اعتماد سایر کشورها را برای لغو روادید جلب می‌کند.

در مقابل، گذرنامه ایران با قرار گرفتن در رتبه‌های پایین جدول (حدود رتبه 95) و امکان سفر بدون ویزا به حدود 44 مقصد، آزادی سفر محدودی را فراهم می‌کند. در انتهای این رده‌بندی، گذرنامه افغانستان به عنوان ضعیف‌ترین گذرنامه جهان قرار دارد. شهروندان این کشورها با موانع عملی و بوروکراتیک طاقت‌فرسایی مانند فرآیندهای پیچیده ویزا ، نبود سفارتخانه و نرخ بالای رد درخواست‌ها روبرو هستند. این محدودیت‌ها تأثیرات ویرانگری بر زندگی آن‌ها دارد، از جمله محرومیت از فرصت‌های تحصیلی و درمانی و جدایی طولانی‌مدت خانواده‌ها. این شکاف عمیق، نابرابری فرصت‌ها در سطح جهانی را به وضوح به تصویر می‌کشد.